فرهنگ آزاد و مقابله با نظارت و کنترل از بالا

  |   منبع

مقدمه

چند روز پیش یکی از دوستام یه بند از یه شعر چارپاره رو از یه شاعر معاصر بهم فرستاد. من ازش خواستم که شعر کامل رو بهم بفرسته، بهم گفت تو وبلاگ‌ها داره می‌گرده و جاهای مختلف توو بیت‌ها کم و زیاد دارن، دنبال شعر کامل هستم. من گفتم کتابی رو که این شعر توش هست دارم، کتاب رو مطالعه می‌کنم، هر جا توو کتاب سه‌نقطه گذاشته باشن یعنی وزارت ارشاد بیت یا بیت‌هایی از شعر رو حذف کرده. بالاخره با گشتن توو وبلاگ‌ها و مقایسه با کتاب به نسخهٔ کامل رسیدیم. سه بند از شعر توو کتاب حذف شده بود.

نظارت و کنترل از بالا

اتفاق آزاردهنده‌ای که می‌افته اینه که نهاد بالادستی که دارای قدرته، داره از قدرتش استفاده می‌کنه و مثل یه برادر بزرگ آثار فرهنگی رو کنترل می‌کنه و اون چیزی رو که دلش بخواد اجازه میده که چاپ و عرضه بشه و اون چیزی رو که دلش نمی‌خواد، جلوشو می‌گیره. مساله‌ای که افراد زیادی بارها به شیوه‌های مختلف بهش اعتراض کردن. منم تو مطلب «اقتدارگریزی فرهنگی و نقدی به شیوهٔ حکومت» به این مورد اشاره کردم؛ که هیچ کس این حق رو نداره که از قدرتش برای کنترل آثار فرهنگی استفاده کنه. درستش اینه که هر کس خودش انتخاب کنه که چی بخونه یا نخونه. اما خب گروهی هستند که این حق رو پایمال می‌کنن، و ما می‌خوایم این حق مهم رو داشته باشیم، و معلوم نیست اون گروه کِی به این نتیجه برسه که کاری که می‌کنه درست نیست. پس نیاز به یه راهکار برای مقابله با این پدیده داریم. به نظرم خوبه که با جنیش فرهنگ آزاد بیشتر آشنا بشیم و اهمیتش رو درک کنیم.

فرهنگ آزاد

اولین این که فرهنگ آزاد چی هست، فرهنگ آزاد یه جنبش اجتماعیه که هدفش آزادی نشر و ویرایش آثار خلاقانه در قالب محتوای آزاد با استفاده از اینترنت و بقیهٔ رسانه‌هاست (این تیکه رو از ویکی‌پدیا کپی کردم، واسه آشنایی بیشتر این صفحه رو بخونید). در واقع یه اثر وقتی یه اثر فرهنگی آزاد به حساب میاد که با مجوزی منتشر بشه که به افراد این آزادی رو بده که بتونن نشر بدن، کپی کنن و به اشتراک بذارن، و با قالبی منتشر بشه که برای افراد محدودیت ایجاد نکنه. در واقع هدف این جنبش مقابله با قوانین بیش از حد محدودکنندهٔ حق تکثیره، و برای این کار مجوزهای مختلفی به وجود اومده. سعی می‌کنم در مقالهٔ فرهنگ آزاد به صورت مفصل در موردش بنویسم.

وقتی که در مقابل گروهی که به شدت آثار فرهنگی رو کنترل می‌کنند، آثاری به صورت فرهنگ آزاد منتشر بشه، علاوه بر این که هر آن چیزی که رو که نویسنده، یا پدیدآورندهٔ اثر می‌خواد در اختیار مخاطب قرار میده، به مخاطب این آزادی رو میده که هر چقدر که می‌خواد اثر رو کپی کنه، و در اختیار بقیه قرار بده. یعنی یه جورایی مقابله با سیستمی میشه که میگه، فلان چیز بده و هیچ کس حق نداره بخونه. در واقع همهٔ هدف فرهنگ آزاد مقابله با نظارت و کنترل از بالا نیست، بلکه این جنبش اهداف خیلی گسترده‌تری داره که با کمی تحقیق و جست‌وجو میشه بهش رسید، در واقع هدف من از این مطلب بیان اینه که فرهنگ آزاد می‌تونه راهکاری برای مقابله با این کنترل و نظارت بی‌رحمانه باشه در مورد خود فرهنگ آزاد سعی می‌کنم در آینده بیشتر بنویسم.

راهکارها

اولین و مهم‌ترین کاری که میشه کرد توضیح دادن فرهنگ آزاد و بیان اهمیتشه، بعد از اون به نظرم داشتن یک سایت برای اشتراک‌‌گذاری آثار فرهنگی، با امکان دسته‌بندی و امتیاز دادن کاربرها و حمایت مالی از پدیدآورنده، بتونه خیلی به این قضیه کمک کنه. در این زمینه ایده‌های مختلفی رو میشه مطرح و پیاده‌سازیش کرد که به نظرم هر کسی ایده‌اش رو مطرح کنه و در موردش بنویسه.

حمایت مخاطب

چند خطی هم در مورد حمایت مخاطب از آثار فرهنگی بنویسم. کسی که اثرش رو به صورت فرهنگ آزاد در اختیار مخاطب قرار میده، به مخاطب احترام گذاشته و اگه اثرش برای مخاطب قابل توجه باشه، مخاطب به روش‌های مختلفی از پدیدآورنده حمایت می‌کنه. و تنها چیزی که باعث میشه پدیدآورنده به کارش ادامه بده، حمایت مخاطبه. چون اگه شما حمایت مخاطب رو داشته باشید، ولی سیستم نشر آثار یا نهادهای نظارتی نخوان کار شما منتشر بشه، کار شما منتشر نمیشه. ولی در آثار فرهنگی آزاد که این نهادها نیستند، عامل اصلی خود مخاطب و بالا بودن کیفت اثره.

سخن پایانی

در این مطلب به یکی از اثرات فرهنگ آزاد اشاره کردم، که خیلی هم کاربردیه. در مورد فرهنگ آزاد بسیار زیاد میشه نوشت، قصد من اینه که در حال حاضر مقاله‌ای در این مورد بنویسم و ارائه‌اش کنم و علاوه بر اون کتاب فرهنگ آزاد نوشتهٔ لارنس لسینگ هم هست. به نظرم ترجمهٔ این کتاب به فارسی هم یکی از کارهای مفیدی هست که میشه انجام داد. اکثر افراد آشنا با نرم‌افزار آزاد انواع و اقسام مجوزها رو می‌شناسن، به نظرم یکی دیگه از کارهایی که میشه کرد، آشناسازی افراد از همهٔ زمینه‌ها با مجوزهای آزاد هست. در نهایت خیلی خوشحال میشم که دوستان بیشتری در این زمینه با من همکاری کنن. اگه ایده‌ای هست مطرح کنید و ...

به امید گسترش جنبه‌های گوناگون آزادی در جامعه

Comments powered by Disqus